Bach – Cantates

Voordat de carrière van Johann Sebastian Bach (1685-1750) tot grote hoogte reikte, was hij een hardwerkende beroepsmusicus, een ambachtsman. Hij was organist, dirigent, leider van een kerk- en een jongenskoor, leraar Godsdienst, Latijn en muziek en componist van voornamelijk orgelwerken. Bovendien werd hem dikwijls gevraagd om orgels te keuren.

Toen Johann Sebastian Bach als hoofd van de afdeling muziek van de Thomaskirche in Leipzig werd aangesteld, was hij ijveriger dan ooit. Dat moest ook wel, want in zijn contract stond dat hij voor elke zondag een cantate diende te schrijven. Bovendien had hij zijn meerderen beloofd om regelmatig met een oratorium voor de dag te komen. Tevens werd er van hem verwacht dat hij de muziek zou verzorgen bij plechtige gebeurtenissen zoals bruiloften en begrafenissen. Behalve in de veel genoemde Thomaskirche werkte Bach in de paar honderd verderop gelegen Nikolaikirche.

Het zou te ver gaan om alle cantates van Bach op een rij te zetten. Daar zou namelijk een compleet boek over geschreven kunnen worden, die zullen er ook zeker zijn. De teksten gaan vaak over dezelfde thematiek: de dood en de blijdschap om God te ontmoeten. Zo schreef hij in 1707 ter gelegenheid van een begrafenis de cantate Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit, ook wel bekend onder de naam Actus Tragicus. Een aantal andere top cantates: Cantate 140: Wacht auf, ruft uns die stemmen 147: Herz und Mund und Tad und Leben. 78: Jesu, der du meine Seele80: Ein feste Burg ist unser Gott. 131: Auf der Tiefen ruf ich, Herr zu dir. 99: Was Gott tut, das ist wohlgetan. 6: Bleib bei uns, denn es Will Abend werden. Een cantate is eigenlijk een mini-oratorium.

Bach was de absolute meester van de kerkcantate. In zijn onmiskenbare muzikale architectuur schreef hij er ongeveer driehonderd waarvan er nog tenminste honderd spoorloos zijn. Ook schreef hij cyclussen van cantates zoals het Weihnachts Oratorium en het prachtige Magnificat.

Vanwege het grote aantal cantates wordt Bach wel de vijfde evangelist genoemd.  Een cantate is een zangstuk voor één of meerdere zangstemmen begeleid door instrumenten, meestal op een tekst uit de bijbel. Voor zo ver bekend componeerde Bach een kleine 300 cantates, waarvan er 202 bewaard zijn gebleven. Het merendeel zijn absolute meesterwerken.

Bach componeerde eveneens solocantates. Deze zijn zonder koor maar met 1 zangsolist. Een overbekende solocantate betreft Ich habe genug (BWV 82), waarin een bas de solopartij zingt. Voor het hof, adel en burgers (bijvoorbeeld huwelijk en andere feestelijke aangelegenheden)  schreef Bach wereldlijke cantates.

BACH CANTATES NUMMER 014