Villa-Lobos – Strijkkwartetten

Heitor Villa-Lobos werd in 1887 geboren in Rio de Janeiro, hij stierf daar in 1959. Hij zou de belangrijkste componist van Brazilië worden, misschien wel van heel Zuid-Amerika. Beide ouders speelden muziekinstrumenten, zijn vader cello. Aangemoedigd door de celloklanken koos de jonge Heitor voor dit instrument. Als 16-jarige trad hij op in bioscopen en theaters.

Als componist zou hij beïnvloed worden door de Braziliaanse volksmuziek maar ook door de Europese klassieke muziek.

Mede door zijn liefde voor de cello schreef Villa-Lobos maar liefst 17 Strijkkwartetten.

In 1915 componeerde hij zijn eerste Strijkkwartet. Het werd een zesdelig kwartet geheel in de traditionele klassieke stijl.

Strijkkwartet 2 stamt eveneens uit 1915. In dit kwartet liet Villa-Lobos zich beïnvloeden door de atonaliteit vanuit Europa.

Strijkkwartet 3 is beïnvloed door het Franse impressionisme. De melodie van het kerstlied Stille Nacht is door het hele werk hoorbaar. De bijnaam Quarteto de pipocas – Popcorn is ontleend aan het pizzicato.

Strijkkwartet 4 stamt uit 1917. Vooral het eerste deel is modern. Deel twee is rustiger, lieflijker en bezit Braziliaanse invloeden.

Strijkkwartet 5 schreef Villa-Lobos in 1931 en is een mix van klassieke muziek en Braziliaans volksmuziek. De componist gaf het als bijnaam Populaire Strijkkwartet nummer 1.

De bijnaam van Strijkkwartet 6 is Brasilian. Het werk werd in 1936 voltooid en dankt de bijnaam aan het ritme van een Braziliaanse volksdans.

Strijkkwartet 7 uit 1942 is een van de moeilijkste uit de serie.  Dit komt mede door atonaliteit en de virtuoze passages.

Strijkkwartet 8 uit 1944 kenmerkt zich door de atonaliteit.

Strijkkwartet 9 uit 1945 wordt als moeilijk te spelen ervaren. Behalve dat het atonaal is, herhalen zich motieven en thema’s in de verschillende delen (= cyclisch)

Strijkkwartet 10 uit 1946 is een combinatie van tonaliteit en atonaliteit. Het stuk eindigt wonder wel in een C majeur akkoord.

Strijkkwartet 11 komt uit 1948. Het betreft een hoofdzakelijk atonaal kwartet maar eindigt op een C majeur akkoord. Men pleegt het stuk wel neoclassicisme te noemen.

Strijkkwartet 12 is opgedragen aan zijn echtgenote Arminda. Het is in 1948 gecomponeerd in New York. Evenals strijkkwartet 11 rekent men het werk tot het neoclassicisme.

In 1951 componeerde Villa-Lobos zijn Strijkkwartet 13. Veel chromatiek in dit werk met weer een zeer luid C majeur slotakkoord.

Strijkkwartet 14 werd in 1953 gecomponeerd in Rio de Janeiro. Het kreeg vanwege het veelvuldig voorkomen van de kwart, de bijnaam Kwartenkwartet.

Strijkkwartet 15 onder de naam Harmonisch werd gecomponeerd in 1954 in New York. Zoals de bijtitel al aangeeft werd het over het algemeen, afgezien van enkele chromatische afwijkingen, een ouderwets harmonisch werk en daarom laat men het kwartet aansluiten bij het neoclassicisme.

Villa-Lobos componeerde in 1955 zijn Strijkkwartet 16 in Parijs. Het werd een kwartet in de klassieke stijl.

Strijkkwartet 17 is uit 1957. De première was een maand voor de componist zijn dood. Het begin van het kwartet doet modern aan maar gaandeweg keert hij terug naar de klassieke stijl.

Heeft u een opmerking of aanmerkingen over dit item, horen wij dit graag van U.

VILLA-LOBOS STRIJKKWARTETTEN NUMMER 955